Oud BKB-academicus Franka Hummels is maar zelden in Nederland. Ik had het geluk dat ik haar voor haar vertrek naar Wit Rusland nog op de valreep mocht spreken over haar journalistieke werk. Franka gaat naar Wit Rusland om te spreken met de hoofdpersonen uit haar zojuist geschreven boek. Het boek gaat over mensen die kind waren ten tijden van de ramp in Tjsernobyl. Deze mensen zijn nu rond de dertig jaar oud en staan voor de keuze neem ik wel of niet kinderen. Een lastige keuze in Wit Rusland, omdat nog steeds niet duidelijk is wat de invloed van de kernramp kan zijn op de ontwikkeling van baby’s en kinderen. En dat wordt ook niet duidelijk, omdat het land een dictatuur is en informatie over dit soort onderwerpen niet aan de bevolking wordt medegedeeld. En dat wordt ook geaccepteerd. Mensen zijn door het systeem apathisch en moedeloos. Het boek beantwoordt niet de vraag of het veilig is om kinderen te krijgen. Het beschrijft hoe mensen met deze vraag om gaan.

In 1999 bezoekt Franka Wit Rusland voor de eerste maal en sinds 2000 woont ze er meerdere keren voor langere tijd. Haar passie voor Oost-Europa is aangewakkerd door een project dat zij met de Landelijke Studentenvakbond (LSVB) in Wit Rusland heeft uitgevoerd. Het doel van het project was om eerlijke verkiezingen op te zetten voor studentenvertegenwoordiging. Op haar blog vertelt Franka: “Heel oppositioneel hoefden die raden wat ons betreft niet te worden. Het verlaten van de avondklok op de dorm of het organiseren van een volleybaltoernooi was wat ons betreft al genoeg. In aftandse zaaltjes in hotels en scholen, in dorpjes waar mensen naar ons toe kwamen omdat ze nog nooit een buitenlander hadden gezien, gaven we samen met onze Wit-Russische collega’s workshops over vrije verkiezingen, over beleidsplannen, over hoe je samenwerkt in een bestuur. Allemaal nieuw voor de seminargangers, die gewend waren dat een klassenvertegenwoordigers door de rector worden aangewezen. Dat je ruggespraak moet houden met je achterban, snapten ze niet. Dat je vooraf moet vertellen wat je van plan bent, snapten ze niet. Dat de voorzitter niet per se de ‘baas’ van een bestuur is, snapten ze niet.”

Haar fascinatie voor Wit Rusland neemt nog steeds toe en inmiddels heeft ze er veel Wit Russische vrienden en een groot netwerk opgebouwd. Dit netwerk is essentieel voor het schrijven van haar boek. Interviewen in een dictatoriaal land is niet eenvoudig. Pas als mensen je volledig vertrouwen zijn ze bereid hun verhaal met jou te delen.  Veel mensen wilden uiteindelijk niet meewerken, of hun verhaal alleen anoniem weergeven. Franka voelt zich verantwoordelijk voor de consequenties die haar interviews kunnen hebben voor haar hoofdpersonen. Alleen mensen die goed in kunnen schatten wat de risico’s van het vertellen van hun verhaal kunnen zijn, heeft zij aan het woord gelaten. Ze heeft soms ook mensen bewust er van afgehouden hun verhaal te vertellen. Dat ziet ze als haar verantwoordelijkheid. Mensen mogen niet door haar boek in gevaar gebracht worden.

Daarom maakt ze nu weer deze reis. Om haar conceptboek voor te leggen aan de degenen die ze geïnterviewd heeft. Om samen met hen te bepalen wat veilig is om uit te brengen. Ook raadpleegt ze advocaten gespecialiseerd in mensenrechten om af te wegen wat wel en niet gepubliceerd kan worden. Dat voelt ze als de verantwoordelijkheid van haarzelf als journalist.

Deze verantwoordelijkheid voelt Franka ook in haar werk als freelance journalist in Nederland. Meegaan in een mediahype is gemakkelijk. Bijvoorbeeld bij haar werk bij Stand.nl wordt er binnen de redactie overlegd of er op een actualiteit wordt ingesprongen. Praat je mee over de relatie problemen van Jack de Vries of rapporteer je pas als zijn positie in het geding is?

Tijdens de BKB Academie is Franka zich er steeds meer van bewust geworden hoe journalistiek kan worden gebruikt door politici en woordvoeders.  BKB heeft haar inzicht gegeven in de overwegingen en mogelijk dubbele agenda’s van politici en campagnevoerders in de benadering van journalisten. Dat leer je niet op een opleiding, dat leer je in de praktijk.