Je loopt langs de lichamen, ontdaan van huid en haar. Het rode spierweefsel als anatomische haute couture op de skelet. Misschien ben je al een keer bij Body Worlds langsgegaan. Misschien wil je er nog heen. Hoe dan ook is er veel over de tentoonstelling te doen geweest.  De expositie is nu voor de derde keer in Amsterdam, dit keer op de Zuidas, en ik ging er heen. Maar de nasmaak bij de tentoonstelling was als de nasmaak van lekker vlees van ongelukkige varkentjes. Met dank aan de maker, anatomist en Indiana Jones imitator, Gunther von Hagens, zijn hier drie punten die opvielen in de huidige tentoonstelling. En als slotsom een analyse over de bittere nasmaak van plastic mensenvlees.

1. Liefde en biologie

De huidige expositie draagt de naam “Body Worlds: The Story of the Heart”. De titel zien we terug in de prachtige dieprode preparaten van harten. Daarnaast kozen de curatoren textuele aanvulling op het thema. Naast de gebruikelijke anatomische uitleg zien we grote borden met populair wetenschappelijke verhalen en filosofische  quotes. Het volgende voorbeeld is kenmerkend. In een rozig verhaal over verliefd worden, het breken van harten en de blinde liefde wordt gesteld dat een verliefd hart het verstand kan vertroebelen. Let op: we zijn nog steeds in een anatomische, informatieve tentoonstelling. Een uitspraak die je eerder in de Grazia verwacht dan van een anatomist. Voor zover ik weet is er geen direct biologisch noch anatomisch causaal verband waarbij een hart gevuld met adrenaline, dopamine en fenylethylamine een mist werpt over het verstand. Waar dat “verstand” ook mag zitten. Je vraagt je af wat een verhaal over liefde die blind maakt doet op de expositie. Alsof we een gezellig basisschool boekje aan het lezen zijn. “Wat doet mijn hart toch gek: verliefd zijn voor beginners”. Op de muren tussen de lichamen staan quotes van franse filosofen, in het Duits, Engels en Nederlands kan je lezen hoe je je leven het beste moet leven. Zo surft Body Worlds mee op de spirituele golf die de door de moderne maatschappij rolt.

2. Een gebrek aan diversiteit

De eenzijdige selectie van lichamen spreekt het doel van de tentoonstelling tegen:

“BODY WORLDS spreekt een breed publiek aan en wil bezoekers voorlichten en inzicht geven in verschillende aspecten van het menselijk lichaam: de functies, de ontwikkeling, de invloed van ziekte, de gevolgen van een gezonde versus een ongezonde levensstijl en veel meer. Aan de hand van de expositie wil men de opgedane kennis delen en de publieke belangstelling voor anatomie en fysiologie opwekken.”

In de tentoonstelling zijn een twintigtal gezonde, symetrische en relatief jonge lichamen te zien. De lichamen zijn net als hun post mortem ouder/verzorger Gunther von Hagens voor het overgrote deel blank, man, tussen 25 en 60 en in goede, slanke, gezondheid. Volgens de website hebben er 13.000 mensen zich wereldwijd aangemeld om hun lichaam aan Body Worlds ter beschikking te stellen. So far, so good met de representativiteit, lijkt mij. Als je de gemiddelde mens wilt laten zien hoe het zit, daar onder de eigen huid, laat dan ook de gemiddelde mens zien. Welgeteld drie van alle in Amsterdam tentoongestelde lichamen hebben bruine ogen. De rest kijkt met glanzende blauwe kijkers de zaal in.

Ik mis de vrouw van 80 die kromgebogen met haar rolator en kunstheup vooruit rolt. Ik mis de jonge caribische man met overgewicht en suikerziekte. Ik mis de vrouw van 50 met een gevormd lichaam door de 4 kinderen die ze heeft gebaard. Waarom zouden ze deze lichamen hebben weggelaten? Een gokje, na jarenlange scheve representatie van de bevolking in reclame, nieuws en literatuur kijkt het grote publiek het liefst aan tegen de lichamen van gezonde blanke mannen. Zij zijn de standaard en vooral,  zij maken de standaard. Als je een goede anatomische les wilt leren zijn de spieren en botten het beste te zien bij gezonde jonge mannen, das stimmt, maar na één à twee geprepareerde lichamen is dat doel toch al bereikt? Diversiteit had voor een diverser aanbod aan informatie en voor meer herkenbaarheid kunnen zorgen. En was het een spannende toevoeging geweest op de biologie boeken van de middelbare school.

3. Post mortem sexisme

Ik ben weinig feministisch normalitair, waarschijnlijk omdat er in jong progressief Amsterdams nochtans weinig reden toe is, maar ik stoor me aan de manier waarop de vrouwen van Gunther von Hagens worden tentoongesteld. Er zijn zowiezo vraagtekens te zetten bij het nut van de overdreven poses in de tentoonstelling, maar daar hebben anderen zich al met afdoende argumenten tegen uitgesproken.

Er zijn vier vrouwen te zien in de tentoonstelling. In een 16+ zaaltje achterin de tentoonstelling zien we een stelletje terwijl zij seks hebben. Het vrouwen lichaam is bovenop het mannen lichaam geplaatst en haar gezicht is naar de bezoeker gekeerd. Ze bijt op haar lip. De man lijkt een lustig blik te werpen op haar achterkant en zijn beide handen liggen op haar heupen. Een andere vrouwelijk lichaam is tentoongesteld als fragiele danspartner in een innige omhelsing met de man. Een van de drie vrouwen staat als fiere kruisboogschutster. Tot nog toe drie vrouwen. Gelukkig vind ik aan het einde van de tentoonstelling nog een vrouw. Op haar knieën laat ze twee, tevens geplastineerde, vredesduiven los.

Naast de vele mannenlichaam vond ik het aantal vrouwenlichamen een beetje een deceptie. In andere versies van de tentoonstelling, die op dit moment op 6 plekken in de wereld plaatsvindt, is er gelukkig wat variatie. Daar ziet men het lichaam van een zwangere vrouw terwijl zij als fotomodel schuin op haar is gelegd en haar opgesneden buik een ongeboren baby toont. Het is natuurlijk ook wel moeilijk om te bedenken wat vrouwen zoal kunnen doen wat anatomisch interessant is. Mannen pokeren, schaken, basketballen, fietsen enzovoort. Maar vrouwen doen de afwas en dat is niet spectaculair.

Entertainment over lijken

Je ziet, er valt wat aan te merken op Body Worlds. Veel meer dan ik hier bespreek. Een minuutje op google verteld je genoeg. Begrijp me niet verkeerd, er valt ontzettend veel te leren van de tentoonstelling. Maar het is de manier waarop de curatie is gedaan die niet zint. De vreemde combinatie van anatomie en filosofische wijsheden, het gebrek aan diversiteit in de lichamen en de portrettering van vrouwen in de tentoonstelling, maar daarmee kom ik niet tot de kern.

De freakshow

Toen ik werd gevraagd om mee te gaan naar de tentoonstelling heb ik er twee weken over moeten denken. Het voelde onethisch om lichamen van dode mensen als entertainment te gebruiken. De tentoonstelling zegt zich te richten op het informeren van mensen over het lichaam, gezondheid en anatomie. Maar het sausje van sensationele poses en quotes over liefde en gezondheid vertellen een verhaal dat niet meer gaat over het menselijk lichaam of de mensen van wie de tentoongestelde lichamen ooit waren. Het verteld een kil verhaal. Over een samenleving die in de sensatielust de freak-show waarvoor het volk zo goed betaald, laat winnen van respect voor het menselijk lichaam.

Carnivoor zonder spijt

Ik heb geen spijt van het bezoek. Ik voel me als een vleeseter met een slecht excuus. Het diertje was al dood. Het kwaad is al geschied.

Afbeelding via www.bodyworlds.com