Sinds de eerste editie in 1980 is de jaarlijkse publicatie van de “Press Freedom Index” één van de belangrijkste peilers als het gaat om de vrijheid van meningsuiting. De meting, georganiseerd door “Freedom House”, is een internationale meting naar de mate van onafhankelijkheid waarmee de media informatie naar buiten kan brengen via papier, televisie en internet. Het gaat dus niet alleen om de vrijheid die de media al dan niet heeft om te schrijven en te vertellen wat ze wil maar ook de mate van invloed die de regering en niet-staats groeperingen uitoefenen op de media en zo onafhankelijke verslaggeving bemoeilijken.

Het gehele landschap wordt verdeeld in drie categorieën: legal-, political- en economic environment. Er wordt gekeken naar de wettelijke vrijheid van de media, de mate waarin de politiek haar bespeelt en de economische factoren die van invloed zijn op de toegang tot informatie. Deze worden alle apart beoordeeld door plaatselijke specialisten aan de hand van de gebeurtenissen van dat kalender jaar.
Aan de hand van deze drie peilers kan een land strafpunten krijgen, hoe meer strafpunten, hoe lager de uiteindelijke ranking. Vervolgens worden alle landen aan de hand van hun score onderverdeelt in de categorieën “free”(rating<30), “partly free”(31-60) en “not free”(>60).

Na twee decennia (vanaf 1980) van vooruitgang is de vrijheid van pers sinds 2001 steeds verder onder druk komen te staan. Volgens de laatste meting leeft slechts 17 procent van de wereldbevolking in een land waar men kan spreken van een vrije pers. Met name in zuid-oost Azië, het midden-oosten en de voormalig Sovjet-landen wordt de informatie stroom steeds minder onafhankelijk en vrij en steeds meer bevuild door belangen van derden. Een onafhankelijke pers draagt bij aan een controleerbare en betrouwbare regering, een grotere economische ontwikkeling en een beter geïnformeerde bevolking, noodzakelijk voor een gezonde democratie. Ze vormt de brug tussen verschillende werelden binnen onze maatschappij zoals politiek, justitie, kunst, wetenschap en economie en zorgt ervoor dat zij hun respectievelijke wijsheden met elkaar kunnen uitwisselen en verbinden. Daarbij is de beperking van de vrijheid van de pers vaak een van de eerste indicatoren als regeringen van plan zijn andere democratische instituten aan te vallen.

De ranglijst van 2009 wordt aangevoerd door IJsland (met een rating van 9), gevolgd door het Scandinavische kwartet (rating 10 en 11); op de laatste plaats staat Noord Korea (rating 98). Nederland (rating 13) neemt, samen met Andorra en Zwitserland, de gedeelde achtste plek in. De top tien bestaat sowieso enkel uit de kleinere en/of minder dichtbevolkte West-Europese landen. Opvallend is de goede score van een land als Jamaica (rating 15) dat zich daarmee boven landen als Duitsland (rating 16), Amerika (rating 18), Engeland (ranking 19), Japan (rating 21), Spanje (24) en Italie (32) plaatst. Italië staat dan ook wel opvallend laag voor een land dat al lang deel uit maakt van het rijke Westen. Intussen heeft het “Freedom House” Italië zelfs onderverdeelt in de categorie “partly free”.

Hier vind je een interactieve kaart waarop je gemakkelijk alle scores van de beoordeelde landen kan vinden. Ook kan je bij (volgens mij) alle landen een verslag vinden over de stand van zaken van de media en haar vrijheid in het desbetreffende gebied. Dit is nog een kaart van 2008 omdat er via de kaart van 2009 van veel landen nog geen rapport te vinden is.