Afgelopen weekend gaf oud-staatssecretaris Frans Timmermans ons, ‘de netwerkgeneratie’, een handreiking om ons te mengen in wat hij noemde ‘de oude structuren’. Wij, de toekomst van onze maatschappelijke en bestuurlijke systemen zijn veel teveel gewend geraakt aan het comfort waarin we zijn opgegroeid. We laten ons de maatschappij overkomen, zonder er zelf invloed op uit te willen oefenen. De systemen binnen politiek partijen, ministeries, bedrijven en maatschappelijke organisaties worden nauwelijks ter discussie gesteld en al helemaal niet aangevallen. Het enige wat onze generatie bereid lijkt de doen is ons via onze sociale netwerken solidair verklaren met maatschappelijke problemen. Zelf met onze poten in de modder gaan staan lijkt er niet bij. We zetten exemplarisch allemaal ons ‘Twitterprofiel op groen uit solidareteit met de oppositie in Iran’, maar onze zorgen hierover aankaarten bij onze eigen minister, of een real life demonstratie bijwonen is voor ons niet weggelegd.

Het probleem waar we het over hebben kan verschillende oorzaken hebben. We zijn opgegroeid met een babyboom-generatie die ons er nog altijd aan probeert te herinneren hoe fantastisch zij ons land hebben opgebouwd. We moeten maar dankbaar zijn voor wat we hebben, terwijl deze (gegoede) generatie zich weigert solidair te verklaren met jongeren in het AOW-debat. Daarnaast zijn we opgegroeid in de grootste economische voorspoed ooit, wat ons heeft geconditioneerd. Naar school, studeren, werken, het bereiken van een goede baan met een mooi salaris: alles om deze economische voorspoed vast te houden. De economische groei die gepaard ging met individualisering en het loskomen van bestaande structuren (ontzuiling). De gevolgen van de individualisering, wat een grote onzekereid over onze indentiteit en keuzestress met zich mee heeft gebracht. Wie ben ik, wat zijn mijn idealen waarvoor ik moeten vechten? Er valt een mooi boek te schrijven over het onstaan ‘ons’ karakter, maar de uitkomst lijkt duidelijk: we doen te weinig om maatschappelijke problemen op onze manier op te lossen. We weten niet welke problemen, wat we willen veranderen en hoe we dat moeten doen.

Volgens mij begint het allemaal met een gezonde dosis maatschappelijke boosheid geformuleerd in kritische vraagstellingen. Waarom valt er nu voor de vierde keer in tien jaar een kabinet, is de besturing van het land niet veel belangrijker dan partijpolitieke machtsspellen? Hoe kan het toch zo zijn dat er in december in Kopenhagen geen akkoord is getekend met verregaande milieurichtlijnen en waarom houden we ons in Nederland al niet aan bestaande afspraken? Hoe kan het dat er 145.000 (!) kinderen op zwakke of zeer zwakke scholen moeten zitten en dat de verantwoordelijk (oud-) staatsecretaris verklaart er geen zwakke scholen meer bij te willen in plaats bestaande zwakke scholen de oorlog te verklaren? Op elke vraag ~is vast een redelijk klinkend antwoord te verzinnen, maar niet elk antwoord kan voldoende zijn om je zomaar bij neer te leggen. Vragen om uitleg zou het devies moeten zijn en als dat onvoldoende gebeurt is zelf actie ondernemen het alternatief. Ik zeg niet dat iedereen een dagelijkse mail naar Balkenende, Cohen of de NRC moet schrijven met kritiek, maar als je toch maatschappelijk boos bent en er is onvoldoende aandacht voor het probleem: kom in actie.

Een zeer boeielnde documentaire van VPRO’s Tegenlicht (zie ook onderstaand) sluit precies aan bij een vraag die ik mij al een tijdje stel: waarom loopt Nederland, met al haar kennis, technologie en investeringsmogelijkheden niet voorop in de transitie naar een duurzame energievoorziening? Olie en aardgas zijn eindige hulpbronnen en maken ons zeer afhankelijk van ‘dubieuze landen’ als Rusland en Saudi Arabië. Klimaatverandering is bezig ‘as we speak’ en gaat voor zoveel meer problemen zorgen dan alleen de stijging van de zeespiegel en het rivierwater. Als de atmosfeer zal blijven opwarmen wachten ook ons in Nederland grote politieke, economische, sociale en humanitaire problemen. De grootschalige transitie naar duurzame energiebronnen is in onze buurlanden al een aantal jaar aan de gang. Duitsland en Spanje lopen voorop met zonne-energietechnologie, Denemarken met windenergie. Nederland loopt achter en dreigt de boot volledig te missen.

Hoe kan dat? Zijn we zulke calculerende wezens geworden dat we wachten met de noodzakelijke transitie tot het voor ons het meeste economische voordeel biedt, los van elke consquentie daarvan? Moeten we op een nieuwe oliecrisis wachten tot de investeringskosten voor de transitie een rendabel genoeg alternatief lijken te zijn? Hebben politici de afgelopen jaren teveel zitten slapen en waren ze vooral bezig om met elkaar over straat te rollen? Of moet er een grote ecologische ramp gebeuren voordat we beseffen dat de uitstoot van CO2 door de verbranding van olie en gas niet meer in deze tijd past? Het alternatief kan echter binnen afzienbare tijd worden geboden (zie Tegenlicht). Durven te investeren in een duurzame energievoorziening zal koste wat kost moeten gebeuren. De politiek, de samenleving en het bedrijfsleven moeten de handen ineen slaan om dit haalbare doel te realiseren. Een duurzame energievoorziening in Nederland kan worden behaald door een op visie gebaseerd langetermijnbeleid, voldoende maatschappelijke bewustwording en het grijpen van investeringskansen door ondernemers.

Het is tijd dat de oude structuren ons serieus gaan nemen en dat wij onze verantwoordelijkheid gaan nemen. De wereld waarin wij leven gaat de komende 15 jaar enorm veranderen en wij, de netwerkgeneratie kunnen niet langer langs de zijlijn toekijken hoe de wereld voor ons wordt ingericht. De wereld is geen film die zich voor onze ogen afspeeld, de wereld is een film waarin we zelf een rol moeten spelen! Bij deze de toezegging dat ik als onderdeel van de ‘stille generatie’ de acteur in mezelf heb ontdekt.