Polariseren hoort bij een democratische samenleving. In de onze gaat dit samen met de gedoogcultuur, die ons in de genen zit sinds het bestaansrecht van de Nederlandse staat. Elke burger heeft het recht op een eigen identiteit en de uiting hiervan. Omdat vrijheid van meningsuiting tot uitersten evolueert en er steeds meer verschillende opvattingen samenkomen zorgt dit in het maatschappelijke debat voor verdere polarisatie. Hier zitten uiteraard positieve en negatieve consequenties aan.

Zo is er bijvoorbeeld meer dan ooit sprake van ‘wij/zij’ in de debatten die gevoerd worden over de multiculturele samenleving, migratie en islamisering. De maatschappij bestaat uit zoveel meer verschillende groepen, en dus ook opvattingen, dan vroeger. In deze complexiteit verkrijgen mensen graag meer het overzicht door te categoriseren.

Over welk maatschappelijk onderwerp een debat ook stelling neemt, een goed debat is een debat dat ervoor zorgt dat alle aanwezige denkkracht maximaal en gericht wordt ingezet om helderheid te verkrijgen over een interessant vraagstuk. De opbrengst is inhoudelijk waardevol. Meerwaarde zit in het feit dat deelnemers een vraagstuk ook met een andere invalshoek bekijken. Een debat is geslaagd wanneer het nieuwe inzichten oplevert die draagvlak opleveren. Hiervoor is het nodig dat deze vorm van gedachtewisseling op tijd wordt gevoerd. Geen hoog oplopende spanningen. Geen vergaande emoties onder de tafel. Verduidelijking van de elementen is noodzakelijk voor een succesvol verloop.

Met bovenstaande punten ingenomen zou polarisatie van het debat een positieve bijdrage kunnen leveren. In ieder geval is dit een logische ontwikkeling in de huidige maatschappij. Mensen willen graag het overzicht houden door opvattingen te groeperen. Dit doen zij door de eigen mening te linken aan de meest dichtbij liggende zienswijze van anderen om zich in te kunnen delen in groepen. Door in groepen een stelling tegenover een andere groep in te nemen wordt polarisatie een belangrijk middel voor belangenbehartiging. Polariseren is een manier om de werkelijkheid te duiden en begrijpen. Ben Verwaayen wil dat ondernemers zich meer als groep laten horen. Hij vindt dat ‘zij zich meer dienen te mengen in het publieke debat, nu de politiek het zo laat afweten bij het maken van keuzes’. “De samenleving moet meer van ‘auw’ naar ‘wow’.

In het rapport ‘Polariseren binnen onze grenzen’ van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) worden adviezen gegeven hoe om te gaan met polarisatie binnen het debat. In het rapport is de eindconclusie dat alle zaken open in maatschappelijk debat besproken dienen te worden. Wordt dit te lang gemeden, dan lopen spanningen op wat kan resulteren in een verhit debat. ’Polariseren hoort bij een open democratische samenleving. Het geeft stem aan emoties en belangen. Maar we kunnen er ook in doorslaan. Juist in een tijd van verscherpte tegenstellingen moet de overheid pal staan voor de rechtsstaat. Politici kunnen tegenstellingen vaker benutten door alternatieve discussievormen in te zetten.’ Wouter Bos nam het rapport in ontvangst en verteld hier later over in Pauw en Witteman. (vanaf 1.53 min.).

Een goede maatschappelijke discussie veronderstelt een erkenning en legitimering van de belangenconflicten tussen de groepen en de emoties die daarbij spelen. Een duidelijke stellingname is daarbij onontbeerlijk. Mits we het juist toepassen is polarisatie een belangrijk fenomeen voor innovatie en dus verrijking van het debat.