Eerder zagen we dat het nominatieproces in feite indirect verloopt: in elke staat worden gedelegeerden aangewezen die vervolgens op de partijconventie de daadwerkelijke nominatie verrichten. Het aanwijzen van deze gedelegeerden kan op twee manieren, namelijk via een ‘primary election’ of via een ‘caucus’. Deze week gaan we wat verder in op de meest voorkomende van de twee: de primary election.

Net gewone verkiezingen

Primary elections zijn eigenlijk gewone verkiezingen. Er is een lijst met kandidaten waarvan men er één mag kiezen. Primary elections worden, in tegenstelling tot caucusses, door de overheid van een staat georganiseerd (caucusses door de partijen zelf). Elke Amerikaan die geregistreerd staat als kiezer mag stemmen, maar moet wel kiezen: je kunt óf in de Democratische óf in de Republikeinse primary election meedoen en niet in allebei. Primary elections duren net als de meeste andere verkiezingen gewoon één dag. Aan het eind van de dag worden de stemmen geteld en is er een uitslag. En toen werd het ingewikkeld.

Van stemmental naar ‘delegates’

De uitslag van de primary election moet vervolgens worden vertaald naar een verdeling van het beschikbare aantal gedelegeerden (hoeveel is afhankelijk van de grootte van de staat) over de kandidaten. Elke staat mag kiezen uit drie systemen om dit te doen. De Fraser-McGovern commissie waar we het eerder uitgebreid over hadden adviseerde staten om een proportioneel systeem te hanteren. In dit systeem, wat we in Nederland ook gebruiken, worden de gedelegeerden ‘eerlijk verdeeld’ op basis van het percentage van de stemmen dat de kandidaten hebben gekregen. Daarbij geldt meestal wel een soort kiesdrempel (vaak 15 procent). Dus: als je 35 procent van de stemmen hebt gekregen, krijg je ook 35 procent van de gedelegeerden. De stemmen op de kandidaten die de drempel niet haalden worden ten slotte verdeeld over de kandidaten die hem wél haalden. Het proportionele systeem werd tot en met 2008 vooral in de Democratische partij gebruikt. De Republikeinen kozen meestal voor het ‘winner takes all’-systeem. Dit systeem is simpel: de kandidaat met de meeste stemmen krijgt álle te vergeven gedelegeerden. De derde mogelijkheid heeft een beetje van beiden. Het is ook ‘winner takes all’, maar met een verdeling van de staat in districten. De te vergeven gedelegeerden worden verdeeld over de districten. Vervolgens krijgt per district de kandidaat met de meeste stemmen alle gedelegeerden van dat district. Op deze manier zit er een beetje proportionaliteit in het systeem, wat voornamelijk voor intern diverse staten aantrekkelijk is.

Duurt lang…

Deze verschillende systemen hebben belangrijke consequenties voor het verloop van het nominatieproces. In het ‘winner takes all’-systeem loopt het aantal gedelegeerden voor de populaire kandidaten immers veel sneller op dan in de twee meer proportionele systemen. Een goed voorbeeld hiervan is Super Tuesday 2008, toen de Democraten in 23 staten naar de stembus mochten en de Republikeinen in 21. Obama en Clinton hadden in totaal een bijna gelijk aantal stemmen en kregen vanwege de proportionele systemen in de Democratische primaries ook een bijna gelijk aantal gedelegeerden. Gevolg: de nominatiestrijd was nog láng niet beslist. McCain daarentegen, kreeg ongeveer 8 procent meer stemmen dan zijn rivaal Romney, maar kreeg door het ‘winner takes all’-systeem bijna drie keer zoveel gedelegeerden als Romney. Die race was daarmee direct klaar. Samengevat betekent het proportionele systeem dus dat populaire kandidaten veel minder snel uit kunnen lopen dan in het ‘winner takes all’-systeem. Nominatiestrijden met veel proportionele primary elections duren daarom meestal langer.

GOP 2012

In het aankomende Republikeinse nominatieproces zal een groot deel van de primary elections ook het proportionele stelsel gebruiken. Het ligt daarom in de lijn der verwachtingen dat het nominatieproces een stuk langer zal duren dan voorheen. We mogen ons verheugen op een lang en meeslepend circus.

Eerder in deze serie:

Primaries #3 The Party Convention
Primaries #2 Van Bal der Elite tot Feest van de Democratie
Primaries #1 Een introductie