Wat wil de getalenteerde en gedreven jonge mens van tegenwoordig? Na zevenentwintig jaar ervaring is mijn voorlopige indruk deze: slagen in zaken. Ondernemers, bankiers, trainees, consultants en communicados, dat willen we graag worden. Afgestudeerden rammelen massaal aan de poorten van Heineken, Shell en Boston Consulting Group.

Talent, waar zijt gij gebleven?

Daar is niets mis mee, als het maar niet zo stil was bij de politieke partijen. Daar staan de poorten open. Maar niemand loopt er binnen.Terwijl engagement overal te vinden is. In de supermarkt kopen we vaker met ons geweten. De werkvloer moet glanzen met tenminste een vernislaag maatschappelijke verantwoordelijkheid. We blijven gulle gevers aan goede doelen. We zijn Europese kampioenen vrijwilligerswerk. Een surplus aan welwillendheid klotst door het land – en zeker door Amsterdam. Ik zie ze steeds vaker, de initiatieven, de het-kan-zo-niet-langers en de spontane bijeenkomsten waar gepraat wordt over oplossingen voor vermeende kleine en grote problemen. Maar het is altijd tijdelijk, altijd vluchtig en altijd onder voorbehoud. Want er zou ook wel eens een feestje kunnen zijn dat leuker blijkt die avond. Als een sms volstaat om een afspraak te verplaatsen, als je agenda zo flexibel is als je yogaleraar, als campagne voeren vooral onszelf dient – dan is de stap om je aan te sluiten bij een politieke partij veel te groot. Een politieke partij benauwt ons omdat we er worden ondergedompeld in een collectief. En zijn partijcongressen geen vergaarbakken van niet-marktconforme droeftoeters? Het individu dat zich niet meer laat vastleggen, is van nature allergisch voor een politieke partij. Het mag geen wonder heten dat de populairste partij onder Amsterdamse jongeren D66 is. Daar kan je als jong mens al je opties open houden: niet links, niet rechts, maar helemaal nergens uitgesproken voor zijn.

Nieuwe wetten voor nieuwe tijden

Terwijl de bron van jong politiek talent opdroogt, groeit het aantal eisen dat gesteld wordt aan een politiek leider. Toen ik het debat na afloop van Fortuyn’s monsterzege bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2002 laatst weer eens terugzag op televisie, werd het me heel, heel duidelijk: hier werd een historische cesuur gekerfd in het politieke landschap, waarbij de laatste lichting grijze muizen van de oude politieke kaste angstig achterbleven. Politieke handigheid, dossierkennis en mensenkennis zijn sindsdien allemaal onvoldoende gebleken zolang je niet de mediahorzels kunt vermorzelen, of je staande weet te houden bij televisieoptredens. En die optredens vergen meer aandacht dan ik had kunnen vermoeden. Het vereist een zeldzame combinatie van authenticiteit en politiek instinct. Voordat ik aan de BKB-academie begon had ik geen idee van de arbeid die geleverd moet worden voor een geslaagd interview of televisieverschijning. Nu denk ik soms dat campagne voeren eigenlijk net als roken een waarschuwingssticker moet krijgen: kan de intellectuele ontwikkeling ernstig schaden. Een politicus moet wel van hele goede huize komen om overeind te blijven voor de camera en een inhoudelijk sterke visie er op na te houden.

Breken met een rechts discours

Het huidige rechtse en economische discours in de politiek kan voortwoekeren zolang links geen geloofwaardig alternatief laat horen. Zolang rechtse denkbeelden – belasting is altijd slecht, immigranten zijn niet te vertrouwen, de overheid is het probleem, welvaart gaat om de centjes en niet om de geest, blijf met je poten van mijn auto en vliegtuig en kerncentrale af – zolang deze denkbeelden niet ad nauseam weerlegd worden door getalenteerde linkse politici zullen deze rechtse waarden geleidelijk in de Nederlandse ziel gekerfd worden. De ‘geluksmachines’ van Diederik Samsom waren overigens een goede aanzet afgelopen maand om de klassieke linkse waarden in ere te herstellen. Want daar gaat het om: laten zien waarom we ook al weer aan herverdeling doen in Nederland, waarom onderwijzers, verplegers en agenten geen zeurende ambtenaren, maar essentiële ingrediënten voor echte rijkdom en voorspoed zijn. Want ik ben er van overtuigd dat vooruitgang in de eenentwintigste eeuw niet langer gelegen is in het produceren en vergaren van bezit, maar in het bieden van zoveel mogelijk kansen aan zoveel mogelijk mensen. Het is de kernboodschap van links. En toch horen we deze boodschap te weinig. De reden is eenvoudig: het ontbreekt ons aan de excellente linkse politici.

Investeren in politiek talent

Dit stuk begon ik met een vermoeden van de reden voor dit gebrek: het zakenleven. Het talent klotst rond in de boardrooms van grote bedrijven die gebaat zijn bij een zo groot mogelijke afzet van producten. Waar winst de bottom line is en de spreadsheet met groeicijfers zegeviert. Zoals gezegd: dit vind ik allemaal niet erg. Ik ben een groot voorstander van de onderneming, aan bedrijven danken wij veel vernieuwing en welvaart. Maar de verhoudingen zijn inmiddels zo scheef gegroeid, dat ik vermoed dat het injecteren van het talent van één vestiging van McKinsey, van één kantoor van De Brauw Blackstone Westbroek, van één divisie van Philips in de linkse politiek al een grote verandering teweeg kan brengen.

Maar hoe gaan we het talent mobiliseren? Er rest ons, denk ik, maar één oplossing: de romantiek. Het politieke bedrijf dient geromantiseerd te worden. Wat ik daarom voorstel is een Hollandse variant van West Wing. Mocht u producent zijn, dit een goed idee vinden en nog een scriptschrijver zoeken, dan bied ik mijn diensten bij dezen pro deo aan. Zie het als een stukje engagement.