Vandaag ben ik toeschouwer geweest bij de rally van de SPD, onder de Berliner Tor, aan het einde van Unter den Linden. Het was een gedrocht.

Frank-Walter Steinmeier is bezig op een presidium zijn verkiezingsprogramma te verkondigen, met cadans in stemverheffing, om uiteindelijk zijn standpunt te plaatsten in het geklap van de aanwezigen. Een massa-rally van de sociaal-democraten? Nauwelijks.
Mocht je Steinmeier vanavond op het Journaal langs hebben zien komen, dan zal je ook beelden langs hebben zien komen van een enthousiast klappende menigte, jong en oud, vrouw en man, allochtoon en gay. Klopt.
Voor het presidium waarop SPD-prominenten als een politburo, staand, Frank-Walter aanhoren, zijn een zestal bankjes opgesteld waarop dertig vrouwen, mannen, bejaarden, homo’s en allochtonen de applausmachine vormen. Om de door bewaking afgesloten ruimte voor het podium zijn er om en rond de duizend aanwezigen, de helft staat erbij, sommigen roken, een enkeling klapt. Als je ooit op Unter den Linden ben geweest, en als je weet, dat de SPD de op een na grootste partijvan Duitsland is, dan is het treurig dat de partij voor zo’n overduidelijk etnisch en anderzijds gedifferentieerd klapvee heeft moeten zorgen.

De grote coalitie tussen de christen-democraten en de SPD was in 2005 niet de inzet van de verkiezingen geweest, maar omdat de SPD niet een meerderheid kon vormen met de linksere en groene partijen, en het CDU met de liberale FDP (‘zwart-geel’) ook niet de meerderheid zou halen, waren de twee reuzen tot een cohabitation veroordeeld.
Niemand was er werkelijk gelukkig mee.

De afgelopen vier jaar worden door veel Duitsers vooral als ‘rustig’ getypeerd. Er zijn wat goede dingen gebeurd, over de hele linie is ‘stabiliteit’ het woord dat de klok slaat. Zou Steinmeier er dan niet beter aan doen om de succes van de coalitie voor zichzelf op te eisen?

Steinmeier zit met het probleem dat het CDU de afgelopen vier jaar zich behendig de ‘linkse’ dossiers, zoals zorg en sociale zekerheid, eigen heeft gemaakt. De indruk die Angela Merkel heeft gegeven met haar garantie dat de Duitse staat de tegoeden van spaarders waarborcht, hebben de sociaal-democraten buiten spel gezet. Zout in de wond is dat Merkel er aanzienlijk minder moeite mee heeft haar voorkeur uit te spreken voor een andere coalitiegenoot dan Steinmeier.

Nadat de SPD aangegeven heeft niet over links te willen regeren, lijkt de enige optie een herstart van de grote coalitie.
Daarover zijn ook SPD-kiezers ontevreden, maar ze zien geen andere optie. Regeren over links is volgens velen niet haalbaar, sommigen denken dat die coalitie niet stabiel gneog zou zijn. De SPD lijkt ook vast te zitten in het midden. Felle aanvallen op het CDU om zich te profileren behoren niet tot de mogelijkheden; het zou na vier jaar regeringsdeelname als hypocriet overkomen.
In plaats daarvan beperkt Steinmeier zich tot het zich herijken op oude sociaal-democratische bronnen. “Uitbuiting”, “Gerechtigheid”, “Zwakkeren verheffen”; Steinmeier dist de ene na de andere abstractie op. De SPD aanhang kan desgevraagd ook niet beamen dat het goed gaat met de SPD; de rokers en de omstaanders kunnen zelfs niet bevestigen dat de SPD een goede partij is, of dat Steinmeier ze aanspreekt. In alles zijn zij verenigd door de angst voor ‘zwart-geel’, en zoals Steinmeier al zei: “Een stem op een andere partij, al zijn het de piraten of de groenen, het is een stem voor zwart-geel.”

De partij is in het defensief. Na de verkiezingen zal duidelijk worden of de SPD in het minst erge geval veroordeeld wordt tot een tweede termijn met een onvriendelijke christen-democratische reus, of dat de SPD ook de laatste paar procentpunten in de peiling kwijtraakt aan een voorkeur van de kiezer voor een coalitie zoals Merkel het wil. Voor Steinmeier, is de verwachting, staat er behalve de procentpunten ook vooral zijn politieke geloofwaardigheid op het spel.