iGod

Die kwam in de vorm van een geretoucheerde versie van de aankondiging op Spaanse blogs. Daarop keek nu President Zapatero ons aan vanonder zijn zware wenkbrauwen, onder de kop: NO JOBS. Een regelrechte jobstijding voor Spaanse en mondiale werkzoekenden. Tijdens de academiereis door Nederland liet Ruben Oppenheimer ons zien dat een goede politieke cartoon twee dingen combineert die ogenschijnlijk niets met elkaar te maken hebben. De Apple-parodie excelleert daarin. Het rouwen om de dood van een tot cult-status verheven Chief Executive Officer tegenover de barse werkelijkheid van vele Spanjaarden (om maar te zwijgen over de Grieken). Door de parodie op onze iGod zien we de andere kant van de Januskop van het kapitalisme.

Corruptie van ons morele besef

Adam Smith, economisch filosoof en bedenker van de ‘onzichtbare hand’ waar menig modern econoom zich aan vastklampt als een braziliaanse boomkikker, waarschuwde al in 1759 voor de duistere kant van ons stelsel. Volgens Smith zou “de neiging om rijke en machtige mensen te bewonderen en zelfs welhaast te aanbidden en mensen van arme dan wel gewone komaf zo niet te verachten dan toch wel te negeren (…) de belangrijkste en meest universele oorzaak van de corruptie van ons morele besef” zijn.

Boeten voor stelen afval

Terug naar het Madrid van Zapatero (Spaans voor schoenmaker). Op hoog niveau morele corruptie alom. Op laag niveau struinen in de vuilnisbakken op zoek naar iets eetbaars. Een riskante bedoening nu er een boete van 750 euro staat tegenover  het ‘stelen’ van weggegooid voedsel. De spaanse overheid beschermt zelfs de afvoerputten van de consumptiemaatschappij tot het bittere einde. Dan liever het verhaal van een goeie vriend uit Argentinië. Als zijn dagelijkse lunch hem te machtig wordt, legt hij het restant van zijn broodje of stukje fruit altijd op de vuilnisbak in plaats van erin. Dit, zegt hij, bespaart  zwervers de vernedering( en de moeite) van het in de bak te moeten duiken. Nu is het natuurlijk wel zo dat Argentinië decennialang aan de grond gezeten heeft, na een gelijksoortig wild west kapitalisme op de beurzen.

Dumpster diving

Maar geen zorgen. We zijn al goed op weg. Achter de rug van Angela Merkel in het Duitsland van de Wirtschaftswunder doemen vuilnisbakken op. Volgens de documentaire ‘Taste the Waste’ heeft een grote groep Berliners, die zich freeganisten noemen, er een sport van gemaakt om regelmatig de containers van supermarkten in te duiken. Het zogenoemde ‘dumpster diving’, op zoek naar etenswaren met of zonder houdbaarheidsdatum. Misschien een idee voor London 2012? Spanje kampioen, ditmaal niet in voetbal, maar in dumpster diving.

Volgende keer: ‘Berlusconi 1994-2011- BLOW JOBS’.  De realitysoap van de Italiaanse politiek.

De verbanden uit een cartoon worden gelegd in het hoofd van de kijker. Oppenheimer zelf begint voor hij een tekening maakt meestal met een whisky op het terras om zijn geest even te verruimen. Brainstormen, uitzendingen terugkijken, nieuws lezen, inspiratie opdoen. Het lijkt misschien alsof hij dan niet daadwerkelijk aan het werk is, maar de radartjes draaien natuurlijk wel.

Oppenheimer licht toe dat een goede politieke (spot)prent schuurt en wrijving geeft. De ongemakkelijke lach. Door twee nieuwsberichten in een cartoon te combineren plaats je een bericht in een andere context. Hierdoor wordt een bepaalde visie of een politiek standpunt gerelativeerd of juist benadrukt. Denk bijvoorbeeld aan een cartoon over zij die een eeuwigheid op basisbehoeften moeten wachten in de Hoorn van Afrika versus de Westerlingen die massaal in de rij staan voor de nieuwe iPhone 4. Kan het contrast nog groter?

Oppenheimer heeft een vluchtige energie en schakelt snel. Hij voorziet iedere gedachtesprong van de nodige humor. Hij is extravert, grappig maar ook snel afgeleid. Niet in de laatste plaats door de aanwezigheid van vrouwelijk schoon. Van humor moeten vrouwen het dan ook niet hebben, aldus Oppenheimer.

Goede vraag is hoe Oppenheimer aan werk komt, en misschien wel belangrijker nog, hoe hij zijn werk behoudt? Heeft hij nooit een Writer`s block? Oppenheimer laat zich kennen als iemand die relaxed met een goed glas zijn gedachten eens laat glijden over het nieuws van de dag, echter, op een vrijdag tekent hij wel vijf cartoons. Tijdens de workshop cartoons tekenen was duidelijk te merken dat het ogenschijnlijke gemak waarmee Oppenheimer zijn werk schetst in de praktijk behoorlijk tegen valt wanneer we worden gevraagd zelf een goede en grappige cartoon te maken. Daarnaast is de concurrentie moordend en zeker zijn generatiegenoten zijn vilein in het binnenhalen van opdrachten. Een kleine elleboog her en der is menigeen dan ook niet vreemd.

Maar ziet hij zichzelf dit nog dertig jaar doen? Voor diegene die goed oplet, is het niet moeilijk om Oppenheimers cartoons politiek in te kleuren. Rijst dan ook de vraag of hij zelf niet de ambitie heeft om politiek actief te worden of blijft hij tot zijn zeventigste achter de tekentafel zitten? De mildere variant van zijn beroepsgenoten spreekt hem qua karakter wel aan.

Zijn cynisme over de politiek en de waan van de dag weerhoudt hem ervan om politiek actief te worden. Hij is bang dat hij al teveel teleurgesteld is in de politieke dynamiek om een goede bijdrage te kunnen leveren. Volgens mij is dat ook helemaal niet nodig. Oppenheimer brengt met de kracht van één enkel beeld een onderwerp op een verfrissende manier onder de aandacht van een erg groot publiek.

Foto: Patrick Bek.