Wetenschappelijke aandacht

Wetenschappelijke aandacht voor authentiek leiderschap is sterk toegenomen door een toenemende behoefte aan ethiek in het bedrijfsleven, na grote schandalen zoals bij de Lehman Brothers en Enron. Onderzoek naar de effecten van authentiek leiderschap laat een positief beeld zien: medewerkers met een authentieke leidinggevende hebben meer vertrouwen in de leider, zijn sterker betrokken bij organisaties en creatiever, tonen meer veerkracht bij tegenslag, presteren beter, hebben meer zelfvertrouwen  en meer hoop. Daar lijkt helemaal niets mis mee te zijn, toch?

Authento

Natuurlijk bestaat het begrip authenticiteit al veel langer. Het Griekse woord ‘authento’ staat voor het hebben van volledige macht, wat eigenlijk refereerde aan het controleren van “het eigen domein”. Zelf-actualisatie, ofwel het optimaal ontplooien van de fysieke en intellectuele mogelijkheden van het individu, kon volgens  Griekse filosofen als Socrates en Aristoteles leiden tot een werkelijke staat van geluk, tegensteld aan die van het hedonisme.  Het volledig benutten van al je kwaliteiten en mogelijkheden- dat was eigenlijk wat de ware roeping van een individu moest zijn-  en daar was wilskracht voor nodig

Authenticiteit als perceptie?

Een groot probleem in het onderzoek naar authentiek leiderschap, is de onduidelijkheid over de huidige exacte betekenis van het begrip. Grofweg kun je de definities indelen in twee groepen. Enerzijds zijn er definities die benadrukken dat het oordeel van anderen over iemands authenticiteit en handelen -de sociale perceptie dus- bepaalt of een leider “echt” is. Anderzijds stelt men dat authentiek leiderschap wordt gekenmerkt door het koppelen van het handelen van leiders aan de dieperliggende elementen van hun persoonlijkheid. Daarmee lijkt het begrip hetzelfde probleem  te kennen als ethiek en moraal: er is simpelweg geen eenduidige definitie van te geven, omdat de dieperliggende elementen voor ieder individu verschillend zijn en alleen middels introspectie vast te stellen zijn. Het klassieke voorbeeld dat een dief ethisch kan handelen, omdat de noodzaak om een brood te stelen volgens zijn of haar eigen definitie reden genoeg is om eigendom te ontvreemden, is dus ook van toepassing op authentiek leiderschap: niemand anders dan de persoon zelf kan oordelen of het handelen authentiek is. Het oordeel staat daarmee eigenlijk los van uitspraken over goed of slecht leiderschap, terwijl het begrip juist daar vaak voor wordt gebruikt.

Maskerende schreeuw

De sterke positieve relatie tussen authentiek leiderschap en vertrouwen in een leider is volgens mij exemplarisch voor de daadwerkelijke behoefte van volgers: de behoefte aan leiders die ons in een steeds grotere en complexer wordende wereld weten te gidsen en –nog veel belangrijker- ons weten te verbinden door een gemeenschappelijk belang te kunnen benoemen. Een leider die onze plek in een steeds complexer wordende wereld begrijpelijk weet te duiden, overhandigen wij met liefde een stuk van onze indivuele verantwoordelijkheid voor zelf-actualisatie door een cirkeltje rood te kleuren in het stemlokaal. De schreeuw om authenticiteit maskeert daarmee onze eigen onmacht: er is helemaal geen gebrek aan authentiek leiderschap in Nederland, het zijn 16 miljoen volgers die een tekort aan authento –ofwel wilskracht- hebben om zich staande te houden in een veranderende wereld.

Foto via Flickr: Sandwichgirl

Niet de gewone man

Een leider, of die nou van een land of politieke partij is, is per definitie niet normaal. Hij geeft immers leiding aan een groep volgers en neemt op die manier al een uitzonderlijke positie in. Bovendien moeten we helemaal niet willen dat een leider normaal doet. Zoek je in een leider niet iemand die zich onderscheid van de rest door het bezitten van kwaliteiten als het hebben van een duidelijke visie, kritisch denkvermogen en aan kunnen voelen wat het beste is voor iedereen, in plaats van een Jan Modaal die net zo doorsnee is als jijzelf bent? Een leider heeft de leiding juist gekregen omdat hij superieur is aan de simpelheid van de ‘gewone man’. Nederlandse politici zijn echter nauwelijks te onderscheiden van diegenen die ze vertegenwoordigen, dat hebben we allemaal kunnen zien aan de manier waarop ze elkaar vorige week in de haren vlogen. Het dialoogje tussen Rutte en Wilders had net zo goed uitgesproken kunnen worden tussen een kibbelende Henk en Ingrid, een groepje corpsballen in de kroeg of hangjongeren op straat.

Uitsteken boven het maaiveld

Nederland moet af van het al oude adagium ‘doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg’, en heeft een leider nodig die anders durft te zijn en lak heeft aan de mening van de meerderheid. Een ware leider beslist zelf wat er moet gebeuren en is geen speelbal van de wisselvallige wensen van ‘het volk’. Geen enkele partij durft nog drastische maatregelen te nemen met betrekking tot problemen die er echt toe doen uit angst hun kop een beetje te ver boven het maaiveld uit te steken. Want dat hoef je bij de Nederlanders, wars van elke vorm van hiërarchie, niet te proberen. Dus neemt de gemiddelde politiek leider halfslachtige maatregelen die op geen enkele manier bijdragen aan de vooruitgang van ons land. Een beetje van dit, een beetje van dat, zolang iedereen maar min of meer tevreden is en je partij de volgende verkiezingen weer overleeft.

Beslissingen zonder concessies

Het gevolg van deze hapsnap politiek? Een ratjetoe van verschillende partijen die het nooit eens kunnen worden en het grootste gedeelte van kostbare regeertijd verspillen aan onderhandelen, gedogen en concessies doen. Áls ze niet met elkaar aan het bekvechten zijn natuurlijk. Nee, geef ons dan liever een abnormale leider die zich durft te verheffen boven het volk en beslissingen neemt die uiteindelijk echt het beste zijn voor ons allemaal.

Foto via Flickr – Noel Zia Lee

Vroeger kon je gewoon naar KPN toe rijden met een klacht. En iemand zien. Moet je ze nu eens bellen. Dan ben je een nummer. En niemand daar is aanspreekbaar voor zijn daden. Zo vervreemdend is het met alles in Nederland. We hebben een communicatieprobleem. Buren kennen elkaar niet meer. Mensen wantrouwen elkaar. Ook in de media. Ook in de politiek. We zijn een stuurloos land met een failliet poldermodel. Er is nergens leiderschap te bekennen. Geen enkele leider toont visie. Er worden geen knopen doorgehakt. Niet over pensioenen, hypotheken, nergens over.

Natuurlijk, we zijn wel gelukkig in Nederland, hebben het wel naar ons zin. Maar we zijn ook lui geworden. En ongeïnteresseerd. Alleen extremen interesseren ons nog. De rotzooi van CDA en PvdA. Of Wilders, die iedereen op het dak jaagt. En Pechtold, met zijn goedkope anti-Wilders truc.

Het vertrouwen is zoekgeraakt. Iemand moet ons wakker schudden. Een echte leider. Iemand met een duidelijke ideologie en die daar ook naar handelt. Een sterk persoon die een golf door Nederland kan laten gaan. Mensen weer inspireert. Mensen laat samenwerken. Iemand die staat voor authenticiteit en eerlijkheid. Ook als dat een paar zetels in de peilingen kost. Iemand die zwart-wit durft te denken. We hebben een leider nodig die knopen durft door te hakken, besluitvaardig is. En misschien, misschien is die leider wel een vrouw.