Terwijl dinsdagavond in Manchester, New Hampshire in kroegen, aula’s en zaaltjes de Republikeinse presidentskandidaten hun aanhangers toespraken – de een in feestelijker stemming dan de ander – verscheen Rick Perry, niet aanwezig in de staat maar al een aantal dagen op campagne in South Carolina, op FOX News voor een interview met talkshowpresentator Sean Hannity.

In het gesprek herhaalde Perry zijn eerdere kritiek op Bain Capital, de investeringsmaatschappij van Mitt Romney. Volgens Perry had het bedrijf zich ‘onethisch’ gedragen door bedrijven in South Carolina op te kopen, te reorganiseren en met winst te verpatsen, waarbij vele tientallen of zelfs honderden mensen hun baan verloren. Sommige (kleinere) steden in de staat hadden daar zwaar onder te leiden, aldus Perry.

Aasgierkapitalisme

Dezelfde kritiek klonk de afgelopen dagen van Newt Gingrich, en het is zeer waarschijnlijk dat ook Obama tijdens de verkiezingsstrijd later dit jaar zich op de handel en wandel van Bain Capital zal richten.

De kritiek van Perry en Gingrich is merkwaardig voor twee kandidaten van een partij die zich het mantra van lagere belastingen, minder regels en meer ruimte voor bedrijven heeft toegeëigend. Perry verdedigde zijn positie met de oneliner dat hij voorstander is van ‘venture capitalism, niet vulture capitalism.’ Hannity gaf echter tegengas en hield Perry voor dat hij klonk als de mensen van Occupy Wall St. ‘We verwachten deze taal van Obama, niet van een Republikeinse presidentskandidaat.’

Is het een breuk met het verleden van sommige Republikeinen, of gewoon dommigheid? Perry steunt de Republikeinse campagne voor ‘right to work’, de verzamelnaam voor hun beleid om in verschillende staten de invloed en rechten van vakbonden in te perken, waardoor het juist makkelijker wordt om mensen te ontslaan. Zoals Bain Capital deed dus.

Blue collar GOP?

Op FOX News ontstond na het interview met Perry een kort debatje tussen Hannity, columnist Mark Steyn en Frank Luntz, woordendokter en schrijver van Words that Work. Sean Hannity vond het woordgebruik van Perry aan de radicale kant, en vroeg zich af of de G.O.P. op termijn nog wel één partij kan blijven. ‘We verschillen traditioneel over sociaal-culturele  onderwerpen, maar over de economie waren we het altijd eens. Als dat wegvalt, wat blijft er dan nog van de partij over?’

Volgens Steyn zagen we de ‘desintegratie’ van de Republikeinse partij, en Luntz had het over een splitsing tussen verschillende soorten Republikeinen. Of het inconsequente dommigheid is van vrijemarktkampioenen Gingrich en Perry of niet, bij FOX News maken ze zich grote zorgen.

Ook in The Wall Street Journal is het schisma in de partij dominant in het nieuws, de achtergronden en de commentaren. Volgens politiek commentator Gerald F. Seib zijn de aanvallen vanuit eigen kring op het kapitalisme verklaarbaar omdat de G.O.P. de laatste jaren steeds meer een blue collar partij is geworden. Economisch populisme hoort daarbij, vindt hij.

Pijnlijke zweer

In het hoofdcommentaar van de krant krijgt Gingrich er echter van langs. Volgens de krant hoeft Romney zich nergens voor te verontschuldigen, en zeker niet aan Gingrich. Het kapitalisme is een systeem van winnen én verliezen. Soms verdwijnen er inderdaad banen, maar het netto resultaat van Bain Capital is gunstig en om trots op te zijn.

Toch blijft het thema een pijnlijke zweer die de partij potentieel uit elkaar kan trekken, en de angst voor een breuk of etterende interne verdeeldheid sluimert. Gezien de uitslag in New Hampshire, waar Romney overtuigend won maar tegelijkertijd voortdurend moeite blijft hebben om de sociaal-conservatieve kiezers aan zich te binden, is dat wellicht niet helemaal onterecht.