Ik vind het een pittige opgave om een week met zoveel afspraken, zoveel nieuws en zo weinig slaap samen te vatten in één A4-tje. Wat ik eigenlijk wil zeggen is dat ik dat helemaal niet ga doen. In plaats van een evaluatie te geven van de reis, wil ik in het kort aangeven waar ik nu nog over denk en welke indrukken ik na een week relatieve rust en veel slaap in Amsterdam nog steeds niet echt een plek heb kunnen geven.

Heel opvallend aan bijna iedereen die we ontmoetten is dat de meeste heel erg spreken vanuit hun eigen perspectief. Verschillende sprekers die we hoorden over dezelfde gebeurtenis vertelden een totaal ander verhaal. Ik denk niet dat ze liegen, ze spreken ieder hun eigen waarheid. Het lijkt er op dat ze er niet bij stil staan wat dat zelfde verhaal voor een ander kan betekenen. Kortom; er was ontzettend weinig zelfreflectie en zelfkritiek te ontdekken bij de meeste sprekers, terwijl je dat van de meesten zeker bij de posities die ze bekleden wel mag verwachten. Ik ben me er heus wel van bewust dat dat het effect is van een decennia durende strijd en begrijp hoe extreem een oorlog een samenleving kan polariseren. Het geeft echter mij als luisteraar een hopeloos gevoel: wanneer mensen zo sterk aan hun perceptie blijven vasthouden is vrede nog ver te zoeken.

Het is onbegrijpelijk en heel moeilijk om te zien dat mensen zo haatvol kunnen zijn als je daar in je dagelijks leven eigenlijk nooit mee wordt geconfronteerd. Eén spreker van deze reis zal ik denk ik nooit vergeten en dat is Robi van de Parent Circle. Zij deed mij ondanks het feit dat ik totaal murw was geslagen van vijf dagen luisteren en luisteren echt nadenken door een opmerking als: ‘het is lekker makkelijk om liberaal te zijn als je opgroeit waar jullie vandaan komen’. Oftewel: je kan niet veroordelen wat hier gebeurt vanuit je eigen perspectief. En de woede die je nu voelt jegens het Israelische bestuur mag niet verward worden met haat jegens joden. Het optreden van de Israelische regering en de fouten die zij maakt kan nooit anti-semitisme legitimeren.

Als antropoloog krijg ik dit natuurlijk vrijwel dagelijks te horen, maar toch ga je het doen als je je in een omgeving als Israel bevindt. Omdat de verhoudingen tussen Israel en Palestina zo scheef liggen, veroordeel je niet meer alleen de Israelische regering, maar stiekem ook de inwoners. Want wie wil er wonen in een land als Israel? En dat is nou precies het probleem. Alles maar dan ook alles in dit gebied ligt zo ongelovelijk complex. Zelfs na een week lang luisteren en de meest interessante mensen te horen spreken kan ik geen oordeel vellen. Sterker nog: na er geweest te zijn lijkt de situatie alleen nog maar ingewikkelder.